„Przebieg choroby nowotworowej zależy od reakcji ustroju na powstanie i rozwój nowotworu, jako indywidualnego układu biologicznego, który może istnieć i dalej się rozwijać jedynie wówczas, gdy utrzymuje się w stanie dalekim od równowagi wewnętrznej organizmu człowieka. W świetle tego ostatniego warunku, dla wyleczenia wystarczające już jest samo zlikwidowanie tego stanu! Oczywiście następuje to tym szybciej i łatwiej, im dokładniej usuniemy z organizmu nowotwór, jako samodzielne źródło podtrzymujące stan daleki od równowagi swego otoczenia przez pobieranie i rozpraszanie w nim materii i energii. Przywracanie wewnątrz organizmu dynamicznego stanu stacjonarnego uwarunkowane jest jego ogólnoustrojową wydolnością, na którą składa się także historia całego indywidualnego życia człowieka.
E. Uwarunkowania początku
i przebiegu choroby nowotworowej
Zasada przyczynowości — tj. formy powszechnej i koniecznej współzależności zjawisk — głosi, że każde zjawisko ma swoją przyczynę. Zaś przyczyna w ujęciu filozoficznym oznacza sprawny i pierwszy w czasie człon związku przyczynowoskutkowego, zespół warunków wywołujących dane zjawisko jako swój skutek. W naszych rozważaniach skutkiem jest rak, a jego przyczyną utrzymujący się dysypatogenny stan, daleki od równowagi ze swym otoczeniem biologicznym w organizmie. Jest to jedyna, właściwa przyczyna choroby, do której prowadzą wszystkie inne, niezliczone i odległe nawet uwarunkowania. Warburg te ostatnie nazywał przyczynami odległymi (rozdz. III, D, 6). Wiemy jednak, że miał on na myśli przyczyny negatywne, bo prowadzące pośrednio do chorób. Natomiast o zjawiskach w różnym stopniu decydują warunki ich zaistnienia, łącznie z działaniem przyczyn pozytywnych (znoszących efekty przyczyn negatywnych).“(6)